Kunst & CultuurPodcastsVoorpagina

Ontstond ‘de individuele mens’ in Zwolle?

Herman Pleij betoogt in Cele-lezing dat de voedingsbodem hier perfect was.

Zwolle – Bij een kringgesprek denken we tegenwoordig vooral aan de kleuter- of de basisschool. Maar ooit was het hét begin van het individuele mensdenken. En het allereerste kringgesprek daarover vond waarschijnlijk hier in Zwolle plaats. Specifieker, in de school van Johannes Cele. De Zwolse onderwijshervormer en Moderne Devoot nodigde bij zijn kringgesprekken niet alleen studenten en volgelingen uit. Maar zelfs leken én vrouwen.

Cele was 40 jaar lang de rector van de Latijnse School in Zwolle. Tot zo’n 800 leerlingen kende die school, in die tijd een enorm aantal. Juist hier in het IJsselgebied sloegen de ideeën van Cele aan. Dat heeft voor een deel te maken met de koopmansgeest die in het Hanzegebied heerste. Kooplieden waren avonturiers en stonden wel open voor nieuwe ideeën en denkwijzen. Aan de andere kant kenden de Lage Landen een zeer horizontale hiërarchie. Nog steeds vinden we hier: ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.’

Ook Moderne Devotie ontstond rondom Zwolle

In dezelfde tijd van Johannes Cele ontstond hier ook de Moderne Devotie. Ook zij keken – binnen de kerk – veel meer naar het persoonlijke handelen. Zo werd hier de ontwikkeling van de individuele mens opgestart. tot die tijd was je als persoon vooral een onderdeel van een groep. Vanaf nu – kon je ook worden aangesproken op je handelen als individu.

Heeft u lekker geslapen mijnheer Pleij?

Johannes Cele is ook de naamgever van de jaarlijkse Cele-lezing. Dit jaar was niemand minder dan de emeritus hoogleraar Herman Pleij de gastspreker. Speciaal voor de lezing dook hij in het leven van Cele en probeerde een antwoord te geven of de individuele mens inderdaad in deze streek ‘werd geboren.’  Pleij – die bij het grote publiek vooral bekend is van zijn TV- optredens in de Wereld Draait Door – wisselde zijn betoog af met zijn kenmerkende humorvolle zijsprongen en anekdotes.
In één van die zijsprongen kwam hij terecht in een hotel in Leewarden. De serveerster vroeg hem ’s morgens of hij lekker geslapen had. Op zijn antwoord ‘Ja, heerlijk!’ kwam het verrassende weerwoord: “Ah Fijn, ik ook!!!” De serveerster gaf daarmee aan dat het fijn was dat de professor lekker geslapen had, maar dar haar nachtrust minstens zo belangrijk was. Het onverwachte antwoord van de serveerster leverde een lachsalvo op in de zaal. Maar voor Pleij was het ook een bruggetje om weer naar het hoofdverhaal terug te keren. Hij toonde met de anekdote aan dat de verschillen tussen de verschillende klassen juist in deze streken zo gering waren dat het daarmee de perfecte voedingsbodem vormde voor de ‘geboorte van de individuele mens.’

Gerelateerde artikelen

Back to top button